أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
47
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
تو بنزديك علما تردّدى و اختلافى نكردهء و هيچ نياموختهء و با اين تو ايشانرا خبر ميدهى از گذشتگان و آنچه ميگوئى موافق مىآيد و راست مىنشيند به آنچه در كتابهاست اين دلالتى بود بر صدق نبوّت تو و تو نزديك ايشان نبودى چون ايشان تيرهاى خود را در آب مىانداختند تا كفالت مريم و تربيت او بنام كه برآيد از آنكه ايشان همه منافسه مينمودند و رغبت ميكردند در حصانت و كفالت مريم و درين با يكديگر خصومت ميكردند آنگه بر سبيل تعجّب ميفرمايد از رغبت و حرص ايشان و ميگويد كه : تو نزديك ايشان نبودى اى محمّد چون ايشان درين معنى با يكديگر خصومت كردند . [ سوره آلعمران ( 3 ) : آيات 45 تا 46 ] إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ يُبَشِّرُكِ بِكَلِمَةٍ مِنْهُ اسْمُهُ الْمَسِيحُ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَجِيهاً فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ مِنَ الْمُقَرَّبِينَ ( 45 ) وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلاً وَ مِنَ الصَّالِحِينَ ( 46 ) ياد كن اى محمّد چون گفتند : فرشتگان يعنى جبرئيل كه : اى مريم خداى تعالى ترا بشارت ميدهد بكلمهء ازو يعنى عيسى و [ كلمه ] از بهر آن گفت كه بكلمهء « كن » آفريده شد بىپدرى و براى آنكه در گهواره سخن گفت [ وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلًا ] و براى آن كه بكلمهء خداى مبعوث بود يعنى انجيل كه كلام خداى است كه نام او مسيح عيسى پسر مريم است مسيح از بهر آن نام نهاد او را كه پاكيزه و ماليده بود از پليديدها و گفتهاند : براى آنكه شسته و پاكيزه و ماليده و بروغن اندوده از مادر جدا شد و براى آنكه ممسوح القدمين بود همه پاى او بر زمين نشستى و براى آنكه جبرئيل پر درو ماليده بود تا شيطان را برو سبيلى نباشد در وقت ولادت ، عيسى را مسيح خوانند و دجّال را مسّيح ( بكسر ميم و تشديد سين ) برين وجه از مساحت گرفته باشند و ظاهر مسيح است لأنّه ممسوح العين يك چشم بيش ندارد بعضى گويند كه عيسى دجّال را كشد و برين بيتى گفتهاند : « إنّ المسيح يقتل المسّيحا » و در اخبار ظاهر است كه دجّال را مهدى كشد و عيسى بن مريم با او باشد و ليكن آنان كه مهدى را نشناسند حواله بر عيسى كنند و اتّفاقست كه عيسى عليه السّلام در لشكر مهدى باشد و در قفاى او نماز كند و به او اقتدا كند از آنكه شرع او منسوخ است و او شرع ما نداند و او را چون پدر نبود با مادر نسبت كرد پسر مريم گفت